در معماری ایران باستان، عناصر و جزئیات گوناگونی دیده میشود که هر یک، افزون بر زیبایی، کارکردی مهم نیز داشتهاند. یکی از این عناصر، کُنگره است که گاه به آن شُرفی یا شُرفه نیز گفته میشود.
کُنگره به بلندیها و دندانههایی گفته میشود که در لبهٔ بالایی دیوارها، کاخها و دژها ساخته میشدند و نمونههای آن را میتوان در بسیاری از بناهای باستانی ایران، بهویژه در مجموعهٔ باشکوه تخت جمشید، مشاهده کرد. در گذشته، کنگرهها بخشی از سامانهٔ دفاعی قلعهها و دژها بودند و بهعنوان سنگری برای مدافعان و دژبانان عمل میکردند. این طراحی به نگهبانان امکان میداد تا در پناه آنها بایستند و با امنیت بیشتری به تیراندازی یا پرتاب نیزه بپردازند.
در ادبیات ایران بارها از واژهٔ کُنگُره استفاده شدهاست. خیام میگوید:
این قصر که بر چرخ همی زد پهلو
بر درگه او شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگرهاش فاختهای
بنشسته همی گفت که کو؟ کو؟ کو؟
معنی شعر:
این کاخ روزی آنقدر باشکوه بود که همتای آسمان بود
و پادشاهان برای ادای احترام به آستانهاش میآمدند
اما امروز تنها پرندهای بر روی کنگرههایش نشسته
و پیوسته میپرسد: «کجا رفتند؟»